Geestelijke gezondheid van leidinggevenden: de blinde vlek van prestaties

Ze beslissen, arbitreren en sturen. Zij belichamen visie, beheersen crises en nemen risico's. Toch praten we nog steeds te weinig over hun kwetsbaarheid. De geestelijke gezondheid van leidinggevenden is een onderwerp dat vaak terzijde wordt geschoven, bijna taboe, alsof het bekleden van de top van de hiërarchie immuniteit zou moeten bieden tegen uitputting, stress of twijfel. In een professionele wereld die constant onder druk staat, zou deze omissie wel eens een strategische blinde vlek kunnen worden. Een solide bedrijf is immers vooral afhankelijk van een heldere, evenwichtige... en gezonde leider.

Managers onder druk!

De cijfers zijn binnen. En ze zijn zorgwekkend. De realiteit is grimmig. Uit een onderzoek dat in 2023 werd uitgevoerd door Bpifrance Le Lab en Malakoff Humanis, blijkt dat 58% van de managers in kmo's zegt bijna dagelijks stress te ervaren. Bijna een op de vijf geeft toe al eens een burn-out te hebben gehad zonder hulp te zoeken. Onder ondernemers is de situatie al even zorgwekkend: volgens het Amarok Observatory loopt een derde van hen een hoog risico op een burn-out. In ondersteunende netwerken zoals incubators, flexibele werkplekken en coworking spaces hebben coaches en mentoren het steeds vaker over de psychologische vermoeidheid van managers die sinds de gezondheidscrisis moeite hebben om er weer bovenop te komen.

Laten we duidelijk zijn: dit zijn geen geïsoleerde gevallen. Uit een onderzoek van Deloitte blijkt dat 82% van de Amerikaanse, Canadese en Europese CEO's last heeft gehad van een burn-out.

Deze malaise blijft echter vaak stil. Weinig leidinggevenden durven hun kwetsbaarheid uit te spreken, zo sterk is de druk van de houding. Ze moeten visionairs, strategen, aanjagers en geruststellers zijn. Ze mogen niet vaag zijn.

Deze eenzaamheid in besluitvorming wordt een last. Dit wordt nog verergerd door de afwezigheid van vertrouwde gesprekspartners met wie twijfels, tegenstrijdigheden en uitdagingen gedeeld kunnen worden. In KMO's nemen managers verschillende rollen tegelijk op zich (HR-directeur, financieel directeur, crisismanager) in een dagelijks leven zonder vangnet. Daarbij komt nog de digitale hyperconnectie en de poreusheid tussen de privé- en professionele sfeer, waardoor rust bijna onbereikbaar wordt.

Een dagelijks leven onder druk dat vaak zijn weerslag heeft op het bedrijf en het team als geheel.

De gevolgen van deze langdurige druk zijn niet alleen persoonlijk: ze hebben een directe impact op de bedrijfsprestaties. Een verzwakte leidinggevende zet minder stappen terug, neemt overhaaste beslissingen of geeft uit uitputting bepaalde ambities op. CEO's in een staat van chronische stress zullen eerder brutale strategische verschuivingen maken, vaak zonder afstemming met hun teams. Erger nog, bij startups is het psychologische falen van de oprichter een van de meest genoemde factoren voor het vroegtijdig falen van het bedrijf.

Toch bestaan er hefbomen. En er beginnen dingen te bewegen. Netwerken zoals Réseau Entreprendre, APM en Premières bieden nu peer-to-peer discussieforums aan, waar mensen kunnen praten over momenten van twijfel zonder bang te hoeven zijn voor een oordeel.

Individuele of groepscoachingsprogramma's helpen mensen ook om een stapje terug te doen en hun vermogen om serener te handelen weer op te bouwen. Sommige organisaties nemen modules over de preventie van psychosociale risico's die specifiek zijn voor leidinggevende functies op in hun trainingsprogramma's voor leidinggevenden.

Last but not least kunnen een verandering van referentiepunten en werkruimten, en de adoptie van een meer agile benadering van het dagelijkse werk, ons helpen om deze stap te zetten, wat soms zo moeilijk is om te doen als je dag in dag uit bezig bent met het idee dat je alles onder controle hebt.

De mythe van de almachtige baas deconstrueren

Verandering heeft ook met cultuur te maken. We moeten de mythe van de heldhaftige leider deconstrueren, degene die nooit buigt, die zich tegen alles verzet, die voor anderen opkomt. Het is tijd om te erkennen dat zelfzorg geen zwakte is, maar een verantwoordelijkheid.

Zelfbehoud betekent op lange termijn kunnen omgaan met complexiteit. Het gaat niet over toegeven aan een persoonlijke behoefte; het gaat over het voldoen aan een professionele vereiste. Je kunt geen blijvende transformatie sturen met een verzadigde geest en chaotische slaap.

Eigenlijk gaat het er niet om de managementfunctie te medicaliseren, maar om mensen weer centraal te stellen in het management. Een succesvol bedrijf is een bedrijf waarvan het hoofd goed, helder en sereen werkt. Dit betekent dat we moeten erkennen dat de gezondheid van een manager een troef op zich is, even strategisch als een vastgoedinvestering of een concurrentievoordeel.

In een tijd waarin mensen steeds meer praten over bestaansrecht, de betekenis van werk en duurzaamheid, verdient de geestelijke gezondheid van managers een centrale plaats in het preventie- en ondersteuningsbeleid. Want achter de houding van de leider schuilt een persoon. En zorgen voor die persoon betekent ook zorgen voor een meer solide toekomst voor de organisatie als geheel.